środa 11 listopada 2026
Imieniny obchodzą: Marcin, Bartlomiej

Fakty, mity a może kity? Cała prawda o euromitach

Fot. Radio Doxa

„Audycja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach projektu: EUROPE DIRECT Opole, który działa przy Opolskim Centrum Rozwoju Gospodarki”

Euromit – termin odnoszący się do przesadzonych lub wymyślonych historii na temat Unii Europejskiej i działalności jej instytucji, takich jak rzekomo nonsensowne prawodawstwo. Wiele takich informacji w czasie wojny hybrydowej rozprzestrzeniają Rosja nie czy Chińczycy. Ma to na celu osłabienie tkanki demokratycznych narodów Europy oraz państw wspierających Ukrainę. Jak rozpoznać euromity, jak im się oprzeć, jak zweryfikować?

O tym dziś gość Radia Doxa dr Błażej Choroś z Uniwersytetu Opolskiego.

– Euromitami nazywamy różnego rodzaju przekłamanie, manipulacje, półprawdy i nieprawdy dotyczące Unii Europejskiej, polityk europejskich, działań Unii Europejskiej. To jest taka szeroka kategoria. Tutaj mamy kilka przykładów. Wszyscy dobrze pamiętamy, Unia zakazuje krzywych ogórków, krzywych bananów. Tak, no to jest chyba najbardziej znany i taki najbardziej odporny na czas euromit. Właśnie ta regulacja krzywych ogórków jako taki naczelny przykład tego, że ci europejscy biurokraci nie mają nic lepszego do roboty, tylko te ogórki regulują. I od razu Państwa uspokajam, że jest to półprawda. Dzisiaj to jest już zupełnie nieprawda tak naprawdę, dlatego że od 2009 roku już nie ma żadnych regulacji, które by skazywały zbyt krzywe ogórki na bycie ogórkami drugiej kategorii. Natomiast kiedyś faktycznie tak było, natomiast nie był to w żadnym wypadku wymysł urzędników brukselskich, a była to po prostu odpowiedź na oczekiwania handlu.

– To znaczy wyobraźmy sobie hurtownika warzyw, który zamawia, nie wiem, dwa tiry ogórków. Gdyby Pan redaktor zajmował się handlem ogórkami, to pewnie chciałby wiedzieć mniej więcej jak te ogórki wyglądają. No bo wiadomo, że jak klient przychodzi do sklepu, no to wybiera taki ogórek, który jemu się bardziej podoba. Teraz jesteśmy już trochę wyedukowani, że te brzydkie warzywa wcale nie są w niczym gorsze, ale w latach 80-tych, kiedy te regulacje się pojawiały, tak nie było. Ponadto handel patrzył na to też tak mocno merkantylnie, to znaczy ogórki o wystandaryzowanych rozmowach, rozmiarach łatwiej się pakuje, łatwiej się przewozi. Więc ta kategoria do dzisiaj jest czymś zupełnie normalnym w przypadku owoców i warzyw. Tak, to znaczy są pewne normy, które powodują, że dany produkt kwalifikujemy jako kategorię ekstra, kategorię pierwszą, drugą i tak dalej. I to była po prostu taka regulacja.

– To, że akurat ten ogórek musiał być opisany w taki sposób odnoszący się do jego krzywizny, to jest dokładnie tak samo jak, nie wiem, ziemniaki opisuje się w kategoriach rozmiaru i tak dalej. Więc nie było to nic dziwnego, natomiast trzeba powiedzieć, że dosyć chwytliwe to było, prawda? Dlatego zresztą wydaje mi się, że ta historia tak dobrze się przyjęła i tak dobrze się do dzisiaj w zasadzie w mediach sprzedaje, prawda? Bo to brzmi dosyć absurdalnie. To jest zresztą jeden z takich czynników, który powoduje, że te euromity często jest trudno wyplenić, bo one są atrakcyjne, one są też atrakcyjne medialnie. Jakbyśmy tak prześledzili, kiedy te wiadomości o tych regulacji krzywizny ogórków się pojawiają, to to jest najczęściej w tak zwanym sezonie ogórkowym, prawda? Kiedy nie ma za bardzo o czym pisać, szukamy zabawnych tematów, które mają rozweselić widza, no i wtedy właśnie tutaj banany, tutaj ogórki tutaj, że Francuzi mają, że Unia Europejska, żeby zrobić dobrze Francuzom te ślimaki jako ryby traktuje to, tak na marginesie, zupełna akurat nieprawda, nawet nie półprawda. Ale co powoduje, że te mity mają takie długie życie? Że one po prostu przez tyle lat cały czas są aktualne i co jakiś czas wyciągane? One nie są już aktualne, akurat ten mit o ogórkach, tak jak powiedziałem, on w zasadzie od 16-17 lat już w ogóle nie jest aktualny, bo w 2009 roku Komisja Europejska usunęła tą regulację w ramach procesu deregulacji. Uznano, że należy przekonywać po pierwsze konsumentów do tego, że warzywa, które brzydziej wyglądają są tak samo wartościowe, a po drugie też wyliczono, że usunięcie tej regulacji może być korzystne dla mniejszych rolników, dla mniejszych handlowców, tych, którzy niekoniecznie odnoszą korzyści ze skali, ale ponoszą koszty tego, że część ich produkcji była uznawana za produkcję gorszej jakości. Więc to już jest zupełnie nieaktualne. Natomiast nie wiem, czy nasi słuchacze wiedzą, kim przed tym jak został premierem Wielkiej Brytanii był Boris Johnson, dosyć znana u nas postać. On zanim jeszcze, bo wcześniej był jeszcze też burmistrzem Londynu, ale zanim był burmistrzem Londynu, to był dziennikarzem jednej z brytyjskich gazet, które stacjonował w Brukseli.

– I kiedyś nawet w ramach badań prześledzono skąd właśnie te euromity się brały i okazało się, że dosyć spora ich część to były takie kąśliwe teksty Johnsona pisane z Brukseli do londyńskich gazet właśnie pokazujące te różnego rodzaju absurdy unijnej biurokracji. No i jak to z takimi sensacyjnymi artykułami było? Część z nich była prawdziwa, część z nich była półprawdziwa, część z nich w ogóle nie była prawdziwa. Wszystkie były dosyć dobrze podkręcone też pod brytyjskiego odbiorcę, który od zawsze był, powiedziałbym, eurosceptyczny przynajmniej. Więc tam takie kąśliwe uwagi na temat tego, co tam w tej Brukseli głupiego nie wymyślili, całkiem nieźle się sprzedawali i te historie po prostu krążą dzisiaj w sieci. Jak wrzucimy w wyszukiwarkę właśnie biurokrację europejską albo teksty tego typu, to zaraz dostaniemy pełno takich przykładów. I pyta się pan redaktor, dlaczego one tak długo żyją? Moim zdaniem jednym z powodów jest to, że na rozpowszechnianie tych euromitów nie są odporne nawet naprawdę jakościowe redakcje. To znaczy znajdziemy te nieprawdziwe doniesienia na stronach naprawdę jakościowych wydawałoby się mediów, które jak się okazuje właśnie choćby w tym okresie ogórkowym również ulegają takiej pokusie taniego zarobienia paru klików czy zrobienia takiej informacji. Być może redaktorowi się wydaje, że to taka z przymrużeniem oka informacja, a potem się okazuje, że ona jest nie tylko z przymrużeniem oka, ale też z przymrużeniem prawdy. Te informacje teraz wyglądają zupełnie inaczej niż jeszcze kilka, kilkanaście lat temu. Teraz żeby dojść do sedna to trzeba czytać tekst przez kilka minut, no tak żeby ta klikalność i przebywanie na stronie trwało.

Jak to jest z tymi robakami? Czy UE zmusi nas do jedzenia robaków?

– To hit przełomu roku 2022-2023. Myślę, że większość naszych słuchaczy poza może tymi najmłodszymi pamięta, że pół polskiego internetu i zresztą nie tylko polskiego żyło wtedy doniesieniami, że oto Unia Europejska dopuszcza robaki. Pokazywano hodowlę karaluchów. To jest bardzo fajny przypadek do analizy i zwłaszcza, że on też przez to, że bardzo mocno był napędzony w Polsce, no to jakby też myślę pozwala nam trochę lepiej zrozumieć dynamikę rozpowszechniania się takich informacji. Bo najpierw może powiem jak wygląda tutaj sytuacja faktyczna. Otóż jedna z firm zwróciła się do EFSA, to jest taka Unijna Agencja Bezpieczeństwa Żywności. Tutaj nie wiem czy państwo, czy nasi słuchacze się orientują, ale Unia Europejska ma faktycznie mocno regulowany rynek żywności. Moim osobistym zdaniem to jest akurat dobra rzecz. Dzięki temu mamy jedną z najwyższych jakość żywności na świecie. I na przykład Amerykanie od dziesięcioleci w zasadzie próbują wywrzeć na nas presję, żebyśmy złagodzili te restrykcje żywnościowe, żeby oni mogli więcej żywności do Europy eksportować, która w dużej mierze nie jest przyjmowana właśnie dlatego, że na przykład wykorzystuje się zakazane środki ochrony roślin albo różnego rodzaju dodatki, które u nas też są zakazane. Zresztą jak ktoś z naszych słuchaczy pojedzie do Stanów Zjednoczonych, to polecam sprawdzić skład produktów, które są dostępne u nas. I tam zobaczy choćby to, że w Europie w dużo, dużo mniejszym stopniu stosuje się dodatki różnego rodzaju syropów kukurydzianych i różnych chemicznych dodatków, które w Stanach są bardzo powszechne, nawet w tych samych produktach. No więc wracając do początku. To znaczy jedna z firm złożyła wniosek o to, aby dopuścić do użytku tak zwany nowy typ jedzenia. To jest taka kategoria novel food, czyli taki dodatek, który wcześniej nie był używany. I chodziło tutaj akurat w tym konkretnym wypadku o mączkę ze świerszcza.

– I ta Agencja Bezpieczeństwa Żywności, Europejska Agencja Bezpieczeństwa Żywności przeprowadziła badania, zapoznała się z badaniami również dostarczonymi przez tego importera. I stwierdziła, że nic nie wskazuje na to, aby taki dodatek mógł być w jakikolwiek stopień szkodliwy. Ponieważ zawiera on chitynę, więc dodano taki wymóg, że jeżeli będzie ona dodawana do żywności, to musi to być wyraźnie napisane na opakowaniu.
Znowu kolejna regulacja europejska, korzystna dla konsumentów. Jeżeli w składzie jakiegoś produktu znajduje się coś, co może uczulać, producent ma obowiązek umieszczenia tego na etykiecie. I to w dodatku pogrubioną czcionką, żeby łatwiej było to zobaczyć. Więc już nasi słuchacze wiedzą, że ten element historii, że bez naszej wiedzy będą nam dodawali robaki do jedzenia jest zupełnie nieprawdziwy. Wszystko musi być na etykiecie, nawet pogrubioną czcionką. Dlaczego w ogóle można by się zapytać, ten pomysł się pojawił. Otóż te przetworzone pancerzyki chitynowe, czy przetworzone owady, one mają dosyć wysoką zawartość białka. To jest ponoć białko bardzo wysokiej jakości. Nie znam się na tym, więc opieram się tylko tutaj na tych terminach z raportów EFSA. A jak pewnie nasi słuchacze wiedzą, pan redaktor też pewnie widzi to w sklepach, że żyjemy teraz w erze żywności funkcjonalnej, więc jest pełno żywności białkowej, o podwyższonej zawartości białka dla sportowców, dla dbających o formy itd. I w takiego typu żywności znajdują te dodatki swoje zastosowane. Co warto powiedzieć, one są dosyć drogie, więc to też nie jest tak, że ktoś dla zaoszczędzenia będzie nam dodawał pancerzyki chitynowe, świerszcza do mąki zamiast zwykłej mąki.

Czyli wybieramy świadomie.

– Świadomie. Mało tego, ci producenci, którzy tego używają, w zasadzie nawet się tym chwalą na opakowaniach. A więc nie ma tutaj mowy o wprowadzaniu w błąd, nie ma mowy o ukrywaniu, a już zupełnie nie ma mowy oczywiście o zmuszaniu.

Natomiast skąd ta narracja się wzięła? Komu zależy na tym, żeby właśnie takie rzeczy trafiały do ludzi?

– No i tutaj powodów jest tak naprawdę kilka. Najczęstszym są po prostu pieniądze. To znaczy robimy to po to, aby wprowadzić jakąś zawartość do obiegu, która będzie przynosiła kliki, reklamy, popularyzowała nas. To jest jakby najczęstszy powód. Natomiast drugi powód, który akurat świetnie był widoczny w przypadku tej nakręconej afery ze zmuszaniem do jedzenia robaków, to były kwestie polityczne. To znaczy ta krytyka Unii Europejskiej staje się również takim chodliwym towarem politycznym. Są ugrupowania, które zobaczyły, że na tym można zbić jakąś część kapitału politycznego i bez skrupułów w zasadzie to wykorzystywały. Jakbyśmy cofnęli się pamięcią w czasie do tego początku 23 roku, czy przełomu roku 22-23, no to pełno było na TikToku, czy Facebooku, czy Instagramie alarmujących wpisów polityków ze zdjęciami tych świerszczy, innych robaków mówiących jak to zła Unia będzie nas tutaj zaraz zmuszała. Nie po to, aby chronić obywateli, ale po to, aby po prostu zarobić kilka punktów na temacie z potencjałem do viralowości.

No to teraz chyba najważniejsza rzecz, tak już troszkę na koniec naszej rozmowy. Jak się uchronić? Jak to weryfikować? Gdzie to sprawdzić? Czy takie informacje to po prostu jest fejk? Ile jest w nich prawdy?

– No wydaje mi się, że dla większości słuchaczy tak naprawdę najsensowniejsze są takie najprostsze narzędzia. Po pierwsze proponuję polegać na własnym zdrowym rozsądku. To znaczy jak słyszą Państwo, że jest jakaś absurdalna zupełnie regulacja, która po prostu w głowie się nie mieści jak mógł ktoś coś takiego wymyśleć, to mogą być Państwo pewni, że na 90% to jest nieprawda albo przynajmniej półprawda. Dlatego, że w każdym rządzie, również w Brukseli, siedzą z reguły całkiem sensowni ludzie, którzy raczej chcą zrobić coś dobrego niż coś złego. Oczywiście nie twierdzę, że wszystkie regulacje są potrzebne. Pewnie wiele z nich można by usunąć, polepszyć,  itd. Niemniej jednak takie czysto absurdalne regulacje zdarzają się naprawdę bardzo, bardzo, ale to bardzo rzadko. Więc to jest pierwsze narzędzie. Natomiast drugim narzędziem jest wyszukiwarka. Każdy z nas potrafi dwoma kliknięciami otworzyć drugie okienko wyszukiwarki. Po prostu wklejamy czy do Google, czy w wyszukiwarkę w jakimś serwisie, z którego korzystamy. Jeżeli mamy słuchaczy Radia DOXA, to można na przykład wrzucić temat tej informacji, która nas zbulwersowała do wyszukiwarki na stronie DOXY i zobaczyć, czy już jakieś wiarygodne medium o tym pisało, czy faktycznie taki jest, czy nie. Możemy sprawdzić skąd pochodzi w ogóle ta informacja, która nam się wyświetla. Co to jest za strona internetowa, co to jest za profil na Facebooku, czy my go znamy, czy on w ogóle wygląda wiarygodnie. Jakie tam są inne informacje. To są rzeczy, które prostymi czynnościami, w zasadzie właśnie tymi dwoma kliknięciami jesteśmy w stanie szybko sprawdzić i one nam dadzą już taką bardzo mocno przybliżoną, albo prawie pewną odpowiedź, wskazówkę na to, czy to jest prawdziwa historia, czy nieprawdziwa. A ci oczywiście, którzy chcą głębiej szukać, no to mogą sięgnąć już do specjalizowanych serwisów. Począwszy od takich przygotowywanych przez Komisję Europejską, jak EUvsDisinfo. Oni się specjalizują w tej chwili przede wszystkim w narracjach dezinformacyjnych rosyjskich w sieci.

– Ale tutaj też jednym tylko zdaniem warto zaznaczyć, że znaczna część tych euromitów i dezinformacji to też jest element strategii dezinformacyjnych Kremla czy Chin. Dlatego, że to są działania, które również podważają zaufanie obywateli do państwa czy do struktur europejskich. I to jest działanie, na którym Kremlowi czy Chinom zawsze zależy, bo to osłabia po prostu tkankę państwa. Więc te boty, te trolle rosyjskie bardzo chętnie też tego typu informacje podbijają, nawet jeżeli nie są bezpośrednio związane z konfliktem na Ukrainie, czy z takimi innymi poważnymi by się wydawało politycznie tematami. Bo to po prostu trochę się zamęt, trochę właśnie ogłupia, podważa zaufanie. Powoduje wśród odbiorców takie przekonanie, że w zasadzie te nasze rządy są bezsensowne, nie ma o co walczyć, nic tutaj wartościowego się nie dzieje.

Błażej Choroś:

Autor: Tomasz Cichoń

Zobacz również:

Czerwono zółte logo Radia Doxa
Radio Doxa
ul. Koraszewskiego 7-9, 45-011 Opole
e-mail:
NIP 754-10-03-858 | REGON 040005377-00066
nr konta: BGŻ BNP Paribas 93 2030 0045 1110 0000 0043 2700
Sekretariat
tel.: 77 45 66 700

Marketing
tel.: 77 453 83 83
Antena
tel.: 77 45 66 777

Newsroom
tel.: 77 45 39 777
Przewozy do Holandii Busy do Anglii Naprawa komputerów Opole Busy do Holandii
Skip to content