Słuchaj online
2 kwietnia obchodzimy Światowy Dzień Świadomości Autyzmu. To dobra okazja, by przyjrzeć się temu, czym jest spektrum autyzmu i jak możemy budować bardziej otwarte, rozumiejące społeczeństwo. O tym w rozmowie na antenie Radia DOXA opowiadała Małgorzata Grus, psycholog i prezes Stowarzyszenia Jednym Słowem.
Choć w klasyfikacjach medycznych autyzm funkcjonuje jako zaburzenie neurorozwojowe, coraz częściej mówi się o nim w kontekście neuroróżnorodności.
– To jest odmienny wzorzec neurorozwojowy, który przekłada się na sposób funkcjonowania układu nerwowego. Wpływa na to, w jaki sposób dana osoba odbiera siebie, otoczenie i inne osoby – wyjaśnia Małgorzata Grus.
Jak podkreśla Grus, osoby w spektrum reagują adekwatnie do tego, jak rozumieją rzeczywistość, a niekoniecznie do społecznych norm i oczekiwań.
Dziś używa się określenia „spektrum autyzmu”, które zastąpiło wcześniejsze podziały na różne typy autyzmu.
– To jedna nazwa, która obejmuje różne wyzwania w podobnych obszarach rozwojowych – tłumaczy Grus.
Oznacza to, że każda osoba w spektrum może funkcjonować inaczej. Różnice mogą dotyczyć komunikacji, relacji społecznych czy reakcji na bodźce.
W ostatnich latach mówi się o rosnącej liczbie diagnoz autyzmu. Jak zaznacza Małgorzata Grus, nie musi to oznaczać, że autyzm występuje częściej.
– Mamy większą świadomość i lepsze narzędzia diagnostyczne. Coraz więcej wiemy też o tym, jak spektrum autyzmu wygląda u dziewcząt i kobiet, co wcześniej było niedostrzegane.
Wśród sygnałów, które mogą zwrócić uwagę rodziców, ekspertka wymienia m.in.: trudności w relacjach z rówieśnikami, problemy w dynamicznych sytuacjach społecznych, trudności w regulacji emocji, opóźnienia w komunikacji, schematyczny, powtarzalny sposób zabawy, nadwrażliwość na bodźce.
– Sytuacje społeczne są bardzo dynamiczne, a osoby w spektrum często potrzebują więcej czasu na przetworzenie informacji – wyjaśnia.
Coraz więcej osób otrzymuje diagnozę dopiero w dorosłym życiu.
– Często przez lata czują swoją odmienność i próbują się dostosować do świata neurotypowego. Diagnoza daje ulgę – pozwala zrozumieć, z czego to wynika – mówi Grus.
Brak wcześniejszego rozpoznania może wiązać się z obciążeniami psychicznymi, takimi jak lęk czy depresja.
Autyzm nie jest chorobą, dlatego – jak podkreśla psycholog – nie mówimy o leczeniu. To towarzyszenie w poszukiwaniu sposobów, które pomagają lepiej funkcjonować na co dzień. Kluczowa jest praca nad samoświadomością – tłumaczy.
Chodzi o to, by osoba w spektrum potrafiła rozpoznawać swoje potrzeby, granice i przeciążenia.
Jednym z najbardziej krzywdzących stereotypów jest przekonanie, że osoby w spektrum autyzmu nie mają empatii.
– To zupełnie nieprawdziwe. Każdy z nas ma trudność z empatią, kiedy jest przeciążony – podkreśla Grus.
Ekspertka zwraca też uwagę na tzw. teorię podwójnej empatii.
– To nie jest jednostronny problem. Osobom neurotypowym również trudniej jest zrozumieć osoby w spektrum.
Co możemy zrobić jako społeczeństwo? Zdaniem Małgorzaty Grus podstawą jest zrozumienie i otwartość.
– Działamy inaczej, kiedy rozumiemy, a inaczej, kiedy opieramy się na nieweryfikowanych wyobrażeniach. Warto się zaciekawić i nie przypisywać intencji – mówi psycholog.
Zachowania osób w spektrum często są próbą poradzenia sobie z przeciążeniem, a nie działaniem „przeciwko komuś”.
Stowarzyszenie Jednym Słowem prowadzi warsztaty dla rodziców, nauczycieli i specjalistów.
– To są warsztaty doświadczeniowe, które pomagają lepiej zrozumieć perspektywę osób w spektrum – wyjaśnia Grus.
Szczególny nacisk kładziony jest na relację jako narzędzie wsparcia.
Warsztaty organizowane z okazji Dnia Świadomości Autyzmu są bezpłatne. Pierwszy z nich „Świat w spektrum – poczuj, zrozum, wspieraj” odbędzie się 14.04 o godzinie 16.30 w Przedszkolu Publicznym nr 63 w Opolu. Wydarzenie skierowane jest do rodziców i opiekunów. Drugie spotkanie, zatytułowane „Uczeń w spektrum – relacja jako narzędzie pracy”, zaplanowano na 16.04, również w tym samym miejscu i o tej samej godzinie. Adresowane jest ono do nauczycieli, pedagogów i wychowawców. Zapisy trwają do 10 kwietnia.
Światowy Dzień Świadomości Autyzmu to nie tylko symboliczna data, ale przede wszystkim okazja do refleksji.
– Jeśli spojrzymy na zachowanie przez pryzmat tego, że ktoś próbuje sobie poradzić z trudnością, łatwiej będzie się porozumieć – podsumowuje Małgorzata Grus.
Autyzm nie jest czymś, co trzeba naprawić – to inny sposób doświadczania świata, który warto zrozumieć.
Rozmowa z Małgorzatą Grus:
